Mesaj genelde şöyle başlar: "Hocamızın NFT arbitraj sistemiyle üyelerimiz günde yüzde 2 kazanıyor, ilk yatırım 100 dolardan başlıyor." Altında ekran görüntüleri, teşekkür mesajları, bir de çekim dekontu. Kimse sana "hemen gönder" demez; herkes kazanıyor gibi görünür ve sen geç kalmış hissedersin.
Platformun adı her ay değişir, bu yüzden isimle uğraşmak yerine hepsine uygulanabilen üç kontrol daha işe yarar: SPK'nın listesi, vaat edilen getirinin hesabı ve paranın gönderileceği hesap.
İçindekiler
İlk durak SPK'nın listesi
2 Temmuz 2024'te yürürlüğe giren 7518 sayılı Kanun'la Türkiye'de kripto varlık hizmet sağlayıcılarının kurulması ve faaliyet göstermesi SPK iznine bağlandı. SPK'nın sitesinde Kurumlar menüsünün altındaki Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılar sayfasında iki liste var: faaliyette bulunanlar ve tasfiye sürecinde olanlar.
Sana yazan platform bu listelerin hiçbirinde yoksa ve Türkiye'deki kullanıcılardan para topluyorsa, bu tek başına yeterli bir uyarıdır. Tasfiye sürecinde olanlar listesindeyse oraya para göndermenin makul bir açıklaması yok. Listede bir ad görmek de işin sonu değil: sana yazan hesabın gerçekten o kurum adına konuşup konuşmadığını kurumun kendi sitesinden ve resmî iletişim kanalından doğrula. Taklit site ve taklit müşteri temsilcisi bu işin en yaygın biçimlerinden.
Yurt dışında kurulu olduğunu ve "uluslararası lisanslı" olduğunu söyleyen platformlar için IOSCO'nun I-SCAN veri tabanı var; farklı ülkelerin düzenleyicilerinin izinsiz kuruluşlar hakkındaki uyarılarını tek yerde topluyor.
Lisans belgesi görseli neyi kanıtlar
Pek çok platform üzerinde mühür olan bir "lisans" ya da "düzenleyici sertifika" görseli paylaşır. Görsel tek başına hiçbir şey kanıtlamaz; herkes hazırlayabilir. Kontrol edilmesi gereken üç şey var ve hepsi düzenleyicinin kendi sitesinde yapılır.
Önce o düzenleyicinin sitesini kendin bul; sana gönderilen bağlantıyı ya da belgenin üzerindeki adresi kullanma. Sonra sitedeki kayıt sorgusuna belgedeki numarayı veya şirket adını yaz; çıkan kuruluşun aynı şirket olup olmadığına ve iznin bugün yaptığı işi kapsayıp kapsamadığına bak. Son olarak kayıtlı resmî internet adresini kullandığın siteyle karşılaştır. Biri bile tutmuyorsa belge ya ödünç alınmış bir addır ya da sahtedir.
Sık görülen bir başka hile de şirket kuruluş belgesini lisans gibi göstermektir. Bir ülkede şirket kurmuş olmak, halktan para toplama ya da yatırım hizmeti sunma izni anlamına gelmez.
Vaat edilen getiriyi bir kez hesapla
Günde yüzde 2, bileşik olarak bir yılda yaklaşık 1.377 kat eder. Ayda yüzde 10 bir yılda 3,1 kata çıkar. Bu oranları gerçekten sürdürebilen biri kendi parasıyla birkaç yılda dünyanın en zenginleri arasına girer; Telegram'da küçük yatırımcı toplamaya ihtiyacı olmaz.
ABD'nin türev piyasalar düzenleyicisi CFTC, yapay zekâ destekli işlem botlarının ayda en az yüzde 10 garanti ettiği ya da "yüzde 100 kazanma oranı" sunduğu iddialarının dolandırıcılığın tipik dili olduğunu açıkça yazıyor. "Garantili", "risksiz", "anapara korumalı" kelimelerinden biri geçiyorsa hesap yapmaya bile gerek kalmaz.
İlk çekim neden sorunsuz olur
Grupta paylaşılan çekim dekontları gerçektir; küçük tutarlar gerçekten ödenir. Bu, sonraki ve daha büyük yatırımı almak için yapılan bir masraftır. Bakiye büyüdükçe çekim talebine yeni şartlar eklenir: vergi ödemesi, hesap doğrulama ücreti, VIP seviyeye yükseltme.
Gerçek bir platform ücreti bakiyeden keser, eski parayı serbest bırakmak için yeni para istemez. Bunu istedikleri anda içerideki parayı kaybedilmiş say ve bir kuruş daha gönderme.
Para kime gidiyor
Ödeme ekranında alıcı adı bir şahıs, alakasız bir şirket ya da mesajla iletilmiş bir USDT adresiyse para bir aracı hesaba gidiyor demektir. İzinli bir kurum müşteri parasını kendi adına açılmış hesaplarda toplar; bir çalışanın özel mesajla gönderdiği adrese değil.
Seni davet eden bir tanıdıksa
Davet çoğu zaman güvendiğin birinden gelir: bir akraba, bir iş arkadaşı. Bu kişi genellikle dolandırıcı değildir; önce girmiş, küçük çekimler yapmış ve şimdi getirdiği her yeni üye için prim alan biridir. Tartışmak işe yaramaz, platformu savunacaktır.
Doğrulanabilir şeyler istemek daha iyi sonuç verir: platformun SPK listesindeki adı ve paranın gönderileceği hesabın sahibi. Şu teklif de çoğu zaman gözleri açar: "Otuz gün bekleyelim, bakiyenin tamamını çekebiliyor musun görelim, sadece bir kısmını değil." Kişi zaten vergi ya da çekim ücreti aşamasına geldiyse ödemeyi bırakması gereken kişi odur ve bu yazı onun için de geçerli.
Para gönderdiysen
Önce ödemeyi durdur; "son bir ücret" diye gelen hiçbir talebi karşılama. Sonra site adresini, ekran görüntülerini, yazışmaları ve dekontları bir klasörde topla; kripto gönderdiysen her işlemin hash kodunu not et. Banka havalesiyle gönderdiysen bankanı hemen ara ve dolandırıcılık bildirimi yap. Suç duyurusu için Cumhuriyet Başsavcılığı'na başvurabilir, izinsiz faaliyeti SPK'ya bildirebilirsin.
Sonrasında "paranı geri getiririz" diyen hesaplar ortaya çıkacak. Onlar ikinci turdur; ETH çekim yazısındaki uyarı aynen geçerli.
Sık sorulanlar
Platform SPK listesinde yoksa kesin dolandırıcı mı?
Kesin hüküm için yeterli değil ama ciddi bir uyarı. 7518 sayılı Kanun'la Türkiye'de kripto varlık hizmet sağlayıcılarının faaliyeti SPK iznine bağlandı; listede olmayan bir platformun Türkiye'deki kullanıcılardan para toplaması bu yüzden kendi başına risk. Getiri vaadine ve paranın kime gittiğine de bakarsan tablo genelde netleşir.
Küçük bir çekim yapabildim, bu platformun gerçek olduğunu gösterir mi?
Göstermez. Küçük çekimler, sonradan katılanların parasıyla ödenir ve güven kazanmak için yapılır. Asıl test bakiye büyüdüğünde gelir: çekim için önce vergi, ücret ya da seviye yükseltme isteniyorsa para büyük ihtimalle geri gelmeyecektir.
Çekim için önce vergi ödemem isteniyor, ödemeli miyim?
Hayır. Gerçek bir platform masrafı bakiyeden keser, parayı serbest bırakmak için yeni ödeme istemez. Her ödemeden sonra yeni bir şart çıkar. Ödemeyi durdur, belgeleri topla, bankana ve savcılığa başvur.
Resmî sayfalar
- SPK: Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılar — faaliyette bulunanlar ve tasfiye sürecinde olanlar listeleri
- SPK duyurusu (2 Temmuz 2024) — 7518 sayılı Kanun sonrası kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin açıklama
- IOSCO I-SCAN — farklı ülkelerin düzenleyici uyarıları
- CFTC: yapay zekâ botları para makinesi değildir — ABD düzenleyicisinin uyarısı (İngilizce)