NFT dünyasında destek hattı yok, her işlem geri alınamaz
Yanlış adrese mi gönderdin? Para gitti. Oltalama bağlantısına mı tıkladın? NFT gitti. Tohum kelimeleri mi unuttun? Cüzdana bir daha asla giremezsin. Bu dünyada «parolayı unuttum» butonu yoktur, hesabını dondurup yardım edecek bir banka da yoktur. Bu yüzden gerçek paranı koymadan önce bu listeyi ciddi ciddi geç. Hepsini işaretle, sonra harekete geç, acelen olmasın, piyasa hep burada.
İçindekiler
Kavram onayı
Devam etmeden önce temel kavramları anladığından emin ol. Hiçbir şey bilmeden dalma, buna «erken giriş» denmez, «para hediye etmek» denir.
Cüzdan güvenliği
Cüzdan, Web3 dünyasındaki kimliğin ve kasandır. Cüzdan güvenliğini batırırsan diğer her şey anlamsız kalır.
Pazaryeri seçimi
Doğru pazaryerini seçmek güvenli işlemin temelidir. Onaylaman gereken maddeler şunlar.
Proje değerlendirme
Belli bir projeye para vermeden önce şu kontrol noktalarını geç. Bu boyutları tek tek puanlamak için sitenin taban fiyat ve piyasa değeri aracını kullanabilirsin.
Dolandırıcılık kontrolü
Bu son savunma hattı. Şu birkaç maddeyi yaparsan dolandırıcılıkların büyük çoğunluğundan kaçınırsın.
Hepsi onaylandıktan sonra
Bu noktada çoğu yeni başlayandan daha hazırsın.
Yukarıdaki listeyi baştan sona geçtiysen (en azından cüzdan güvenliği ve dolandırıcılık bölümleri tamamen işaretliyse), NFT piyasasına girmenin temel koşullarını sağlıyorsun.
Sonraki adım: bir borsada ETH alıp cüzdanına aktarman gerekir. ETH almanın yaygın bir yolu, önce Binance gibi ana akım bir borsada coin hazırlayıp sonra kendi cüzdanına çekmektir. Adım adım nasıl yapılır, önce ETH al yazısını izleyerek görebilirsin.
ETH alma rehberine git →Ücretler ve etkinlikler Binance sayfasında görünene göredir. Kayıttan sonra 2FA açmayı unutma.
Vakit darsa atlanmayacak iki bölüm
Listenin tamamını bitirmek en iyisi, ama gerçekte hep acele eden biri olur. O halde açıkça söyleyelim: bu maddelerin ağırlığı eşit değil.
| Bölüm | Atlanırsa ne olur | Sonradan telafi edilir mi? |
|---|---|---|
| Cüzdan güvenliği | Kurtarma ifadesi giderse cüzdandaki her şey gider, kimse yardım edemez | Hayır. Yedeği yoksa gitti demektir, kalıcı olarak |
| Dolandırıcılık kontrolü | Tek bir yanlış imza varlıklarını anında taşıyabilir | Hayır. Zincir üstü transfer geri alınmaz |
| Proje değerlendirmesi | Alıcısı olmayan bir şey alırsın, paran bir görsele dönüşür | Evet, ama bedeli bu alım |
| Pazaryeri seçimi | Biraz daha yüksek ücret ya da daha az rahat kullanım | Evet, bir dahakine değiştir |
| Kavramları anlamak | Arayüzü anlamayıp işlemi yanlış yaparsın | Evet, kullandıkça öğrenilir |
Son sütuna bakmak yeter: «hayır» yazan iki bölümde tek bir maddeyi bile atlama. Geri kalanları atlarsan en kötü ihtimalle bu alımda zarar edersin. O ikisini atlarsan en kötü ihtimalle bundan sonraki tüm varlığın başkasının elinde olur.
Sıkılığı paranın büyüklüğüne göre ayarla
Küçük bir tutarla denemek ile ciddi parayla girmek aynı şey değil. Herkesten aynı standardı beklemek, kimsenin uygulamamasıyla biter.
| Koymayı düşündüğün tutar | Cüzdanları nasıl kurmalı | Ek olarak yapılacaklar |
|---|---|---|
| Küçük, sadece süreci görmek için | Yeni bir yazılım cüzdanı, içinde yalnızca bu seferki harcama | Süreci baştan sona yürü; asıl amaç pencereleri okumayı öğrenmek |
| Kaybetmek canını yakar ama hayatını değiştirmez | İki cüzdan: biri sitelere bağlanır, diğeri sadece alır | Ayda bir yetkileri temizle, almadan önce sözleşme adresini harf harf karşılaştır |
| Uykunu kaçıracak kadar büyük | Değerli olan donanım cüzdanında, günlük işlem başka bir cüzdanda | Sözleşmeyi, fiyatı ve tarihi kendi kaydına yaz; çıkış yolunu girmeden önce düşün |
Bu tabloda pazarlığı olmayan tek satır yine o eski kural: sitelere bağlanan cüzdanda yalnızca kaybetmeyi göze aldığın kadarı durur.
Sipariş öncesi son beş dakika
Yukarıdaki liste uzun vadeli hazırlık; bu bölüm son dokunuş. Gerçekten «satın al»a basmadan önce şu altısını sırayla bitir:
- Site adresini doğrula, adres çubuğunda harf harf; başlığa değil alan adına bak. Yer imlerinden girmek en güvenlisi, arama reklamı sayılmaz
- Sözleşme adresini karşılaştır, projenin resmî olarak yayımladığıyla; ortasına da bak, yalnızca uçlara değil
- Ağı doğrula: cüzdanın bağlı olduğu zincir, serinin bulunduğu zincirle aynı mı
- Hesabı tamamla: parça fiyatı + platform ücreti + telif + gas, sonra kendi koyduğun üst sınırla karşılaştır. Aşıyorsa sekmeyi kapat, yukarı yuvarlama
- Pencereyi oku, sadece düğmeye bakma. Gas isteyen işlemdir, istemeyen imzadır. Normal bir alımda işlem çıkar; ücretsiz olup serinin tamamı üzerinde yetki isteyen bir imza çıkarsa hemen iptal et
- Tamamlandıktan sonra gezgini aç: sözleşme adresi, token numarası ve mevcut sahibin sen olup olmadığını kontrol et. Sonra sayfayı kapat
Aklında hâlâ soru varsa
Listedeki maddelerin hepsi NFT almak için yapılmak zorunda mı?
İdeal durumda evet, bu listedeki her madde gerçek bir risk noktasına karşılık gelir. Ama zamanın kısıtlıysa en azından şu iki bölümün tamamen geçtiğinden emin ol: cüzdan güvenliği (tabandaki taban) ve dolandırıcılık kontrolü (paranı kurtaran alışkanlıklar). Kavram anlama ve proje değerlendirme öğrenirken yapılabilir, ama güvenlik en küçük bir gevşekliğe gelmez. Tek bir hata tüm varlığını kaybettirebilir ve geri alınamaz.
İlk kez NFT alırken ne kadar para koymalıyım?
İhtiyatlı bir öneri: harcanabilir varlığının %5'ini geçme ve bu, tamamen kaybetmeye razı olduğun para olsun. NFT piyasası çok oynaktır: projelerin %80'inden fazlası mint sonrası 6 ay içinde mint fiyatının altına düşer; mavi çip projeler (BAYC gibi) bile tepeden %90'dan fazla geri çekildi; birçok NFT'nin sonunda piyasa fiyatı sıfırdır, kimse istemez, satılamaz. İlk alımını bir okul harcı say; amaç tüm akışı (borsaya kayıt → ETH al → cüzdana aktar → pazaryerine bağlan → NFT al) öğrenmek, para kazanmak değil. 0,01 ETH ile ucuz bir NFT alıp akışı bir kez yürümek, 5 ETH'yi popüler bir projeye yatırmaktan çok daha akıllıcadır.
Zamanım kısıtlıysa hangi bölümler mutlaka geçmeli?
En azından cüzdan güvenliği ve dolandırıcılık kontrolü bölümlerinin tamamen geçtiğinden emin ol; bunlar tabandaki tabandır ve paranı kurtaran alışkanlıklardır. Kavram anlama ile proje değerlendirme öğrenirken yapılabilir, ama güvenlik en küçük bir gevşekliğe gelmez çünkü tek bir hata tüm varlığını kaybettirebilir ve geri alınamaz.
İlk işlemi neden küçük tutarla denemeliyim?
Tüm akışı (borsaya kayıt, ETH alma, cüzdana aktarma, pazaryerine bağlanma, NFT alma) önce küçük tutarla yürümek, bir adımda hata yaparsan kaybı sınırlı tutar. 0,01 ETH ile ucuz bir NFT alıp süreci bir kez tamamlamak, büyük bir tutarı popüler bir projeye yatırmaktan çok daha güvenlidir; akış oturunca yatırımı kademeli artırabilirsin.
Referanslar
Listedeki maddeleri aşağıdaki resmî ve güvenilir sayfalardan kendin doğrulayabilirsin:
- ethereum.org/security, cüzdan güvenliği ve oltalamadan korunma resmî rehberi
- Etherscan, sözleşmenin Verified durumunu ve sahip dağılımını kontrol et
- MetaMask Destek Merkezi, imza, yetki ve tohum kelime güvenliğinin resmî açıklaması
- revoke.cash, cüzdan yetkilerini görüp iptal etmek için yaygın araç
- OpenSea Öğren, pazaryeri ücretleri ve telif mekaniği üzerine resmî içerik
- ethereum.org/nft, NFT temel kavramlarının resmî açıklaması