İçindekiler
- Önce en sık yaşanan şaşkınlık
- İki ilan yöntemi: sabit fiyat ve teklif kabul
- Net neden azalır: üç kesinti ayrı ayrı
- Neden aynı fiyat farklı pazaryerinde farklı net bırakır
- Fiyatlamada taban fiyat nasıl referans alınır
- İlan yetkisinin riski ve nasıl iptal edilir
- Satılamazsa ne olur: likidite engeli
- Satışa geçmeden önce net'i bir kez hesapla
- Sık sorulan sorular
Önce en sık yaşanan şaşkınlık
Çoğu kişi ilk kez NFT satarken hesabını güzelce yapar: maliyet 0,8 ETH oldu, 1 ETH'ye satarım, kesin 0,2 kâr. Ama satış olduktan sonra cüzdanı açar, hesaba yalnızca 0,9 küsur geçtiğini görür ve içine bir kuşku düşer: para nereye gitti?
Para kaybolmadı, birkaç kesinti onu paylaştı. İlan fiyatı "alıcının ödediği toplam bedeldir", "senin alabileceğin net" değil. Bu yazı NFT satışının tüm sürecini açıyor; "ilan ver"e basmadan önce cebine en sonunda ne kadar düşeceğini, üstelik satış aşamasına özgü birkaç tuzaktan nasıl kaçacağını net göresin diye.
İki ilan yöntemi: sabit fiyat ve teklif kabul
Yaygın pazaryerlerinde NFT satmak temelde iki düşünceyle olur.
| Yöntem | Nasıl işler | Hangi durumda uygun |
|---|---|---|
| Sabit fiyat (listing) | Sabit bir satış fiyatı koyup ilan verirsin, isteyen doğrudan bu fiyattan alır | Aklında net bir alt fiyat var, hemen çıkma derdin yok |
| Teklif kabul (accept offer) | Alıcı NFT'ne bir fiyat teklif eder, uygun bulursan kabul edersin | Hızlı nakde dönmek ya da piyasanın gerçekten ne verdiğini görmek |
Sabit fiyatın artısı fiyatlama kontrolünün sende olmasıdır; eksisi uzun süre alıcı çıkmayabilmesidir. Teklif kabul daha hızlı satış sağlar ama alıcının verdiği fiyat genelde tabanın altındadır; kabul edip etmeyeceğini kendin tartmalısın. Hangisi olursa olsun, satıştan sonra kesilen ücretlerin mantığı aynıdır; bir sonraki bölümde ayrıntı veriyoruz.
Net neden azalır: üç kesinti ayrı ayrı
Bir NFT satışı genelde şu üç kesintiden geçer; geriye kalan senin net tutarındır.
Satış bedelinden ilk iki kalemin yüzdesini düşüp Gas'i de çıkardığında, gerçekte cüzdanına geçen tutar bulunur. Başka deyişle: net = satış bedeli − platform komisyonu − üretici telifi − Gas. Bu kalemler toplandığında epey bir kısmı yiyebilir; özellikle düşük fiyatlı NFT'lerde Gas oranı daha ağır görünür.
Neden aynı fiyat farklı pazaryerinde farklı net bırakır
Aynı 1 ETH'ye, A pazaryerinde ve B pazaryerinde satınca elinde kalan bir hayli farklı olabilir. Sebep yukarıdaki iki yüzde kalemidir: her platformun komisyon oranı farklıdır, telifi ele alış biçimi de farklı. Kimi pazaryeri satıcı çekmek için komisyonu çok düşük tutar, hatta telifi isteğe bağlı bırakır; satıcının net'i yükselir. Kiminde ücret kuralları daha sıkıdır; net düşer.
Fiyatlamada taban fiyat nasıl referans alınır
Kendi NFT'ne fiyat koyarken taban fiyatı atlayamazsın. Taban fiyat, serinin o anki en düşük ilan fiyatıdır ve sana bir referans verir: tabanın belirgin üstüne koyarsan, çoğu zaman bunun sebebi numaranın nadirlik puanının yüksek olmasıdır, yoksa satması zorlaşır; tabanın yakınına hatta biraz altına koyarsan satış olasılığı yüksek ama kâr düşüktür.
Hatırlatmak gerek: taban fiyat yapay olarak oynatılabilen bir referans sayıdır, gerçek değer değildir; fiyatı tamamen ona göre belirleme. Nasıl hesaplandığı, nasıl manipüle edildiği ayrı olarak taban fiyat nedir yazısında. Nadirliği, yakın zamandaki gerçek satış fiyatlarını ve senin kabul edebileceğin alt fiyatı birlikte düşünerek fiyatlamak, gözünü tabana dikmekten daha sağlamdır.
İlan yetkisinin riski ve nasıl iptal edilir
Bir pazaryerinde belirli bir seriyi ilk kez satışa koyarken cüzdan bir yetki (approve) isteği gösterir. İşlevi, bu pazaryerinin sözleşmesinin satış anında NFT'yi senin adına alıcıya transfer etmesine izin vermektir; bu adım olmadan pazaryeri işlemi senin yerine tamamlayamaz. Meşru pazaryerlerinde bu gerekli ve normal bir işlemdir.
Ayrıca yetki kalıcıdır. Sonradan o pazaryerinde satmaktan vazgeçsen bile eski yetki hâlâ asılı kalabilir. Düzenli kontrol etme ve artık gerekmeyen yetkileri iptal etme (revoke) alışkanlığı, kötüye kullanım açığını azaltır. Transfer ya da işlem öncesi karşı tarafın adresini harf harf karşılaştırmak da önemli; bunun için ETH adres doğrulayıcı aracını kullanabilirsin. Daha düzenli saklama yaklaşımı için aldıktan sonra güvenli saklama yazısına bak.
Satılamazsa ne olur: likidite engeli
NFT, hisse senedi gibi değildir; satmak istediğinde her zaman alıcı çıkmaz. Az tanınan bir seri günlerce hatta daha uzun süre kimse sormadan asılı kalabilir. İşte bu likidite zayıflığıdır; fiyatı var ama piyasası yok.
Böyle bir durumda yaygın birkaç seçenek:
- Fiyatı tabana yaklaştırıp düşür, fiyatı satış hızına çevir; ama bu fiyata indirince net'in ne kalacağını hesapla.
- Alıcının daha çok olduğu pazaryerine taşı ya da aynı anda birden çok pazaryerinde ilan ver (her birinin ücretinin farklı olduğuna dikkat).
- Piyasa duygusu toparlanınca satmak için bekle; ama bu, fiyat düşüşü hatta sıfırlanma riskini taşımaya devam etmek demektir.
- Mevcut teklifi (offer) kabul et; beklentinin altında olsa bile önce nakde dön.
Satışa geçmeden önce net'i bir kez hesapla
Satıştan sonra hesabın küçüldüğünü görmektense, ilan vermeden önce hesabı netleştir. Düşündüğün satış fiyatını, bu platformun komisyon oranını, bu serinin telif oranını ve bir Gas tahminini hep birlikte yerine koy, net'i çıkar, sonra satmaya değer mi, nerede satarsın, kaça koyarsın diye karar ver.
Bu hesabı yazı sonundaki araçla birkaç saniyede yaparsın. Bu satışın başta aldığın fiyata göre kâr mı zarar mı olduğunu da görmek istersen, ayrıca NFT kâr/zarar hesaplayıcıyı kullanabilirsin. NFT fiyatları sert dalgalanır ve sıfıra inebilir; her adımın maliyetini ve net'i netleştirmek tuzaktan kaçınmanın temel becerisidir, ama hiçbir hesap fiyatın yönü hakkında bir söz vermez.
Sık sorulan sorular
NFT satarken aslında hangi kalemler kesilir?
Genelde üç kalem: platform komisyonu, üretici telifi ve zincir üstü Gas ücreti. İlk ikisi satış bedelinin yüzdesi olarak kesilir; oran pazaryerine ve seriye göre değişir, ilgili sayfada anlık gösterilen değer esastır. Gas başlıca ilk ilan yetkisinde ve gerçek satış transferinde ortaya çıkar. Bunları topladığında gerçekte elinde kalan tutarı bulursun.
Neden aynı fiyat farklı pazaryerinde farklı net bırakıyor?
Çünkü her platformun aldığı komisyon oranı farklıdır ve üretici telifini uygulama biçimi de farklıdır; kimi zorunlu alır, kimi isteğe bağlı bırakır ya da almaz. Aynı 1 ETH'ye satsan bile, ücretler kesildikten sonra elinde kalan bir hayli değişebilir. İlan vermeden önce o platformun ücret kurallarını kontrol et, sonra nerede ilan vereceğine karar ver.
İlan vermek için verilen yetkinin riski var mı?
Var. İlan vermek genelde pazaryeri sözleşmesine NFT'ni oynatma yetkisi vermeni gerektirir; yetki verdiğin taraf güvendiğin meşru bir pazaryeri olmalı. Risk, sahte bir sitede kötü niyetli bir yetki imzalayıp varlığının çekilebilmesidir. Yalnızca resmi alan adında işlem yap, yetki verirken içeriği iyi oku, kullanmadığını zamanında iptal et; bu, riskin çoğunu engeller.
NFT'm uzun süredir satılmıyor, ne yapmalıyım?
Bu likidite zayıflığıdır; az tanınan, sahibi toplanmış, işlemi seyrek serilerde sık görülür. Birkaç seçeneğin var: fiyatı tabana yaklaştırıp düşürmek (ama bu fiyatta net'in ne kalacağını hesapla), alıcının daha çok olduğu pazaryerine taşımak ya da birden çok pazaryerinde ilan vermek, piyasa toparlanınca beklemek (fiyat düşüşü ve sıfırlanma riskini taşımaya devam etmek demektir) veya beklentinin altında olsa da mevcut teklifi kabul edip nakde dönmek. En önemlisi likidite riskini bir dahaki alım kararına dahil etmektir.
Kaynaklar
Bu yazıdaki kavramları aşağıdaki resmi ve güvenilir sayfalarda kendin doğrulayabilirsin:
- OpenSea, gerçekten ilan ver, teklif kabul et ve ücret kurallarını gör
- OpenSea geliştirici dokümanları, komisyon, telif ve ilan mekanizması resmi açıklamaları
- Etherscan, satış kaydını, Gas'i ve yetki durumunu gör
- revoke.cash, artık gerekmeyen sözleşme yetkilerini kontrol et ve iptal et